Miód gryczany — właściwości zdrowotne i dlaczego jest ciemny
Ciemny, prawie mahoniowy kolor, intensywny aromat i lekko cierpki smak z nutą goryczki. Miód gryczany to jeden z tych miodów których albo się kocha, albo trudno do nich wrócić. Jednak pod względem wartości zdrowotnych jest jednym z najcenniejszych polskich miodów odmianowych.
Skąd pochodzi miód gryczany?
Gryka zwyczajna (Fagopyrum esculentum) kwitnie w lipcu i sierpniu — właśnie teraz. To roślina o niewielkich wymaganiach glebowych, uprawiana głównie w województwach świętokrzyskim, lubelskim, podlaskim i podkarpackim. Jej kwiaty są wyjątkowo obfitym źródłem nektaru i pszczoły chętnie je oblatują. O pięknie gryczanych pól pisał Adam Mickiewicz w inwokacji do „Pana Tadeusza” — „gryki jak śnieg białej”. Ten widok białych, intensywnie pachnących łanów jest charakterystyczny dla polskiego krajobrazu właśnie w lipcu.
Pożytek gryczany jest intensywny ale krótki — pszczoły najaktywniej odwiedzają kwiaty gryki między godziną 9 a 12. Gryka nektaruje tylko do godzin południowych, ponieważ kwiaty rozwijają się rano i już przed południem kończą wydzielanie nektaru. Po ustaniu nektarowania pszczoły — zdenerwowane odcięciem dopływu pokarmu — nasilają agresję i obronność gniazda. Dlatego przeglądy pasieki stojącej przy gryce najlepiej wykonywać rano, przed południem.
Uwaga dla pszczelarzy: miód gryczany jest coraz trudniejszy do pozyskania. W ostatnich latach rolnicy wysiewają nowe samopylne odmiany gryki które słabo nektarują — pozwalają uzyskać wysokie plony, ale dla pszczół są praktycznie bezużyteczne. Dlatego prawdziwy miód gryczany z polskiej pasieki bywa droższy i trudniejszy do zdobycia niż inne odmiany.
Dlaczego miód gryczany jest ciemny?
Ciemna barwa miodu gryczanego wynika z dużej zawartości flawonoidów, garbników i związków fenolowych obecnych w nektarze gryki. Im więcej tych substancji, tym ciemniejszy kolor — i tym więcej cennych właściwości zdrowotnych. Badania naukowe potwierdzają że ciemne miody, w tym gryczany, zawierają więcej substancji o aktywności antybakteryjnej niż miody jasne.
Warto wiedzieć że nektar gryki jest tak intensywny, że nawet niewielka jego domieszka wyczuwalna jest w innych miodach — wielokwiatowym czy spadziowym. Pszczelarze mówią czasem że gryka „psuje” inne miody, choć w rzeczywistości po prostu nadaje im swój wyrazisty charakter.
Rutyna — wyjątkowy składnik miodu gryczanego
Jednym z kluczowych składników miodu gryczanego jest rutyna — flawonoid naturalnie obecny w gryce. Rutyna jest przedmiotem licznych badań naukowych, które wskazują na jej aktywność przeciwutleniającą oraz wspomagający wpływ na elastyczność i szczelność naczyń krwionośnych. Wchodzi w skład wielu preparatów farmaceutycznych wspomagających krążenie — miód gryczany jest jej naturalnym, smacznym źródłem.
Właściwości zdrowotne miodu gryczanego potwierdzone badaniami
Badania naukowe przeprowadzone zarówno w Polsce przez prof. B. Kędzię i dr E. Hołdernę-Kędzię, jak i przez naukowców z USA potwierdzają że miód gryczany nie ustępuje skutecznością miodom manuka — a w działaniu przeciwzapalnym i przeciwutleniającym nawet je przewyższa.
Miód gryczany wykazuje działanie: przeciwzapalne i przeciwutleniające, antybakteryjne wobec szczepów Staphylococcus aureus i Escherichia coli, wspomagające układ krwionośny dzięki rutynie, a także przeciwanemiczne — zawiera łatwo przyswajalne żelazo, co podnosi poziom hemoglobiny we krwi. Badania kliniczne potwierdzają że jest pomocny przy anemii i rekonwalescencji po zabiegach operacyjnych. Więcej o właściwościach polskich miodów odmianowych przeczytasz w artykule Miód akacjowy vs lipowy — czym się różnią i który wybrać.
Jak smakuje miód gryczany i jak go używać?
Miód gryczany ma intensywny, lekko cierpki smak z wyraźną goryczką — charakterystyczną dla nektaru gryki. Nie każdemu odpowiada jako zamiennik łagodniejszego miodu lipowego czy akacjowego. Natomiast doskonale sprawdza się w wypiekach, owsiankach, do serów i dań wytrawnych, a także jako dodatek do kawy.
Łyżeczka miodu gryczanego w ciepłej (nie gorącej) wodzie lub herbacie przed śniadaniem to prosty sposób na regularne korzystanie z jego właściwości. Temperatura napoju nie powinna jednak przekraczać 40°C — wyżej niszczy enzymy i substancje aktywne. Więcej o przechowywaniu i podawaniu miodu przeczytasz w artykule Miód lipowy — jak przechowywać żeby nie stracił właściwości.
Krystalizacja miodu gryczanego
Miód gryczany krystalizuje stosunkowo wolno w porównaniu z miodem rzepakowym — tworzy charakterystyczne jasne kryształki kontrastujące z ciemną barwą. Krystalizacja jest naturalnym procesem i nie oznacza utraty właściwości zdrowotnych. Aby upłynnić miód, podgrzewaj delikatnie w kąpieli wodnej do maksymalnie 40°C — nigdy w mikrofalówce.
Jak wybrać dobry miód gryczany?
Miody gryczane z dużych sieci handlowych często są dogrzewane podczas filtrowania co niszczy enzymy. Mogą też pochodzić z mieszanek miodów wielu krajów, a udział faktycznego miodu gryczanego bywa znacznie niższy niż sugeruje nazwa. Miód z pasieki z udokumentowanym pochodzeniem to znacznie pewniejszy wybór. Więcej o rozpoznawaniu prawdziwego miodu przeczytasz w artykule Miód lipowy — kiedy zbierać i jak rozpoznać że jest gotowy. Informacje o polskich miodach odmianowych znajdziesz też w bazie wiedzy Pasieka24.
Czy wiesz że pszczoła robotnica produkuje w całym swoim życiu zaledwie 1/12 łyżeczki miodu? Na zebranie kilograma miodu pszczoły muszą odwiedzić aż 4 miliony kwiatów.
Checklista — co warto wiedzieć o miodzie gryczanym
- Ciemna barwa to cecha pożądana — oznacza wysoką zawartość flawonoidów i związków fenolowych
- Zawiera rutynę — naturalny flawonoid wspomagający układ krwionośny
- Badania potwierdzają właściwości porównywalne z miodem manuka
- Gryka nektaruje tylko do południa — przeglądy pasieki przy gryce rób rano
- Krystalizuje wolno — jasne kryształki w ciemnym miodzie to norma
- Nie podgrzewaj powyżej 40°C — niszczy enzymy i substancje aktywne
- Kupuj od lokalnych pszczelarzy z udokumentowanym pochodzeniem
Co miesiąc praktyczna wiedza prosto z pasieki. Zapisz się do newslettera →
