Jak przygotować pasiekę na jesień — co zrobić po ostatnim miodobraniu
Przygotowanie pasieki na jesień zaczyna się już po ostatnim miodobraniu w lipcu i sierpniu — nie jesienią, jak myśli wielu początkujących. To co zrobisz teraz zdecyduje o tym, czy wiosną ule będą tętniły życiem, czy konieczna będzie odbudowa rodzin od zera.
Badania ankietowe prowadzone przez SGGW w Warszawie we współpracy z międzynarodowym stowarzyszeniem COLOSS pokazują że akceptowalny poziom strat zimowych w Polsce to 10%. W sezonie 2023/2024 straty wyniosły 10,4% — na granicy normy. Gdy jednak pszczelarz zaniedbuje przygotowanie pasieki na jesień, straty mogą sięgnąć 40-80% rodzin. Różnica leży w kilku tygodniach intensywnej pracy po ostatnim miodobraniu.
Dlaczego pszczoły wychowane teraz są tak ważne?
Pszczoły zimowe to osobna kategoria. Robotnice wygryzione z komórek między 27 lipca a 26 sierpnia mają aż 82-88% szans wejść w skład kłębu zimowego i przeżyć do wiosny. Natomiast z pszczół wygryzłych do 26 lipca zimę przeżyje tylko 39%. Dlatego matka musi czerwić intensywnie właśnie teraz — każdy tydzień zwłoki to słabsza zimowla.
Krok 1 — Leczenie warrozy po miodobraniu
To absolutny priorytet przy przygotowaniu pasieki na jesień. Bezpośrednio po ostatnim miodobraniu — tego samego dnia lub następnego — rozpocznij leczenie warrozy. Sierpniowy czerw to pszczoły zimowe, dlatego każda larwa zaatakowana przez warrozę to słabsza pszczoła w kłębie zimowym.
Po ostatnim miodobraniu możesz stosować paski warrozobójcze (Biowar, Bayvarol) oraz kwasy organiczne. Kwas szczawiowy stosuj ostrożnie — nie wykonuj zabiegów przy temperaturach powyżej 25°C. Badania COLOSS pokazują że 80% polskich pszczelarzy monitoruje poziom porażenia warrozą — i ci którzy to robią mają niższe straty zimowe. Więcej o leczeniu warrozy przeczytasz w artykule Warroza latem — kiedy i jak leczyć po miodobraniu.
Krok 2 — Podkarmianie stymulacyjne i dokarmianie zimowe
Bezpośrednio po miodobraniu zacznij podkarmianie stymulacyjne. Używaj syropu 1:1 — czyli 1 kg cukru na 1 litr wody. Dawki powinny być małe: 0,5-1 litr co 1-2 dni. Rzadki syrop naśladuje naturalny pożytek i pobudza matkę do czerwienia. Celem jest maksymalne wychowanie sierpniowego czerwiu.
Podkarmianie stymulacyjne zakończ około 20 sierpnia. Następnie przejdź na dokarmianie zimowe — syrop gęstszy: 2 kg cukru na 1 litr wody. Podawaj większe dawki — 3-5 litrów na raz — jednak nie później niż do połowy września. Doświadczeni pszczelarze przestrzegają: zbyt późne dokarmianie jest gorsze niż za wczesne. Pszczoły zimowe zamiast odpoczywać muszą wówczas intensywnie przerabiać syrop, co je wyczerpuje przed zimą. Więcej o podkarmianiu przeczytasz w artykule Podkarmianie pszczół — kiedy zacząć i czym karmić przed zimą.
Krok 3 — Ułożenie gniazda na zimę
Po ostatnim miodobraniu ograniczamy gniazdo. Podstawowa zasada jest wspólna dla wszystkich systemów: zostawiasz tyle ramek ile pszczoły dobrze obsiadają — nie więcej. Przykładowo w ulu wielkopolskim jednokorpusowym silna rodzina zimuje na 8 ramkach. W ulach dwukorpusowych i Ostrowskiej liczba ramek zależy od systemu gospodarki — jeśli nie masz pewności, skonsultuj się z doświadczonym pszczelarzem z Twojego koła lub zajrzyj do bazy wiedzy Pasieka24.
Wyjmujemy ramki pracy, stare ciemne plastry oraz plastry „dziewicze” — nieodbudowane lub niezaczerwione. W środku gniazda nie mogą pozostać puste plastry ani plastry z samą pierzgą. Pokarm powinien być po obu stronach czerwiu — pszczoły tworzące kłąb zimowy muszą mieć do niego stały dostęp. Każda rodzina powinna wejść w zimę z zapasem 10-15 kg pokarmu — na ramce wielkopolskiej powinno przypadać średnio 2 kg pokarmu.
Krok 4 — Wymiana plastrów przed zimą
Lipiec i sierpień po miodobraniu to najlepszy moment na wymianę starych plastrów. Rodziny są silne i chętnie odbudowują węzę. Stare, ciemne plastry idą na wytop — ponieważ są siedliskiem patogenów które mogą osłabić rodzinę podczas zimowli. Zostawiaj tylko plastry z bieżącego lub poprzedniego sezonu. Więcej o wymianie plastrów przeczytasz w artykule Wymiana plastrów w ulu — kiedy i dlaczego to ważne.
Krok 5 — Ocena i wyrównanie siły rodzin
Na przełomie sierpnia i września oceń siłę każdej rodziny. Słabe rodziny które nie mają szans na samodzielną zimowlę warto połączyć z sąsiadką. Rodzina wchodząca w zimę na mniej niż 4-5 uliczkach pszczół ma małe szanse przeżyć bez strat.
Badania pokazują że łączenie starszych rodzin z młodymi matkami z odkładów poprawia wiosenny start — takie rodziny mają niższy osyp zimowy i większą siłę wiosenną. Sprawdź też stan matek — starą lub słabo czerwiącą matkę lepiej jednak wymienić przed zimą. Więcej o odkładach przeczytasz w artykule Jak zrobić odkład pszczeli.
Krok 6 — Zabezpieczenie przed rabunkami i szkodnikami
Pod koniec lata bezpożytek nasila rabunki między ulami. Dlatego zmniejsz wylotki do 1-2 cm szerokości — wystarczy dla swobodnego ruchu pszczół, natomiast utrudni atak os i szerszeni. Zamontuj wylotki przeciw gryzoniom przed pierwszymi chłodami — myszy potrafią wyrządzić ogromne szkody w plastrach podczas zimy. Więcej o chorobach i szkodnikach przeczytasz w artykule Choroby pszczół latem — jak je rozpoznać i co robić.
Czy wiesz że pszczoły zimujące w kłębie utrzymują w jego centrum temperaturę około 25°C, nawet gdy na zewnątrz panuje kilkunastostopniowy mróz? Pszczoły rasy Buckfast tworzą większy kłąb zimowy niż krainka — co oznacza szybszy wiosenny start, jednak też wyższe zużycie pokarmu. Pszczelarz z Buckfastem powinien dlatego zakarmić rodziny o 20-30% hojniej niż przy kraince.
Checklista — przygotowanie pasieki na jesień krok po kroku
- Bezpośrednio po ostatnim miodobraniu — zacznij leczenie warrozy
- Podkarmianie stymulacyjne syropem 1:1 (1 kg cukru na 1 litr wody) — do 20 sierpnia, małe dawki
- Dokarmianie zimowe syropem 2:1 (2 kg cukru na 1 litr wody) — do połowy września, dawki 3-5 litrów
- Ograniczenie gniazda — zostawiaj tyle ramek ile pszczoły dobrze obsiadają
- Zapasy zimowe 10-15 kg na rodzinę — ok. 2 kg pokarmu na ramkę wielkopolską
- Wymiana starych plastrów — najlepszy moment to właśnie teraz
- Ocena i ewentualne połączenie słabych rodzin, wymiana starych matek
- Zmniejszenie wylotków przed bezpożytkiem i jesienią
- Siatki przeciw gryzoniom przed pierwszymi chłodami
Co miesiąc praktyczna wiedza prosto z pasieki. Zapisz się do newslettera →
