Jak zrobić odkład pszczeli i kiedy wymienić matkę — metody z pasieki
Czerwiec, rodzina buzuje od pszczół, nadstawki ledwo nadążają — i nagle widzę pierwsze mateczniki rojowe. Można panikować. Można też zrobić odkład. Po latach przy ulach wybieram zawsze to drugie.
Odkład pszczeli — co to jest i po co go robić
Odkład to nowa, mała rodzina pszczela stworzona przez pszczelarza z części silniejszej rodziny. Robi się go z kilku powodów — żeby zapobiec rojeniu, powiększyć pasiekę, albo odmłodzić pasiekę przez późniejszą wymianę matki. W mojej pasiece najczęściej wszystkie trzy naraz.
Matka unasienniona czy nieunasienniona — wady i zalety
To pierwsze pytanie przed zrobieniem odkładu. Ja kupuję matki nieunasiennione — tańsze, łatwiej dostępne, szybciej do kupienia. Ale każda opcja ma swoje plusy i minusy.
- Matka nieunasienniona — koszt 20–50 zł. Musi jeszcze wylecieć na lot godowy i się unasiennić — trwa to 2–3 tygodnie. W tym czasie odkład jest bez czerwiu. Ryzyko że matka nie wróci z lotu lub wróci słabo unasienniona. Dla cierpliwych — sprawdza się dobrze.
- Matka unasienniona — koszt 60–120 zł. Od razu czerwi, wiesz co dostajesz. Mniej ryzyka, wyższy koszt. Doświadczeni pszczelarze wskazują że jest chętniej przyjmowana przez pszczoły i daje mniej strat przy poddawaniu.
Wybór zależy od Twojej pasieki, budżetu i cierpliwości. Obie metody działają — ważne żeby wiedzieć czego się spodziewać.
Kiedy robić odkład — najlepszy moment w roku
Czerwiec to optymalny czas. Rodziny są najsilniejsze, jest dużo młodych pszczół które łatwo przyjmą nową matkę, a odkład zdąży się rozwinąć przed jesienią. Odkład zrobiony po połowie lipca może nie zdążyć zebrać wystarczających zapasów na zimę.
Sygnały że czas działać:
- Rodzina bardzo silna — pszczoły siedzą na zewnątrz ula, tzw. broda
- Pojawiają się pierwsze mateczniki rojowe
- Chcesz odmłodzić pasiekę i masz już zamówioną matkę
Jak robię odkład — moja metoda krok po kroku
Stara matka zostaje w rodzinie macierzystej — odkład tworzę z części rodziny bez matki. Nową matkę kupuję nieunasiennioną i poddaję po kilku godzinach od zrobienia odkładu.
- Przygotuj ul lub odkładnicę — ustaw go w innym miejscu pasieki, tyłem do lotu żeby lotne pszczoły wróciły do starego ula.
- Wybierz plastry — 3–4 plastry: jeden z czerwiem krytym, jeden z otwartym czerwiem i jajami, jeden z miodem i pierzgą. Sprawdź dokładnie czy nie przenosisz starej matki — ona zostaje w rodzinie macierzystej.
- Strząśnij pszczoły z dodatkowych plastrów — weź 2–3 plastry obsiadłe pszczołami i strząśnij je do odkładu. Im więcej młodych pszczół tym lepiej.
- Poczekaj kilka godzin — odkład zorientuje się że jest bez matki i będzie gotowy ją przyjąć. To kluczowy moment — pszczoły czują brak substancji matecznej ale jeszcze nie budują mateczników ratunkowych.
- Poddaj matkę w klateczce — umieść między plastry z czerwiem.
- Sprawdź po 2–3 dniach — oceń czy pszczoły są spokojne przy klateczce i czy matka żyje. Jeśli tak — zabierz klateczkę.
- Sprawdź po 2–3 tygodniach — przy matce nieunasiennionej czekaj aż wróci z lotu godowego i zacznie czerwić. Dopiero wtedy masz pewność że odkład jest samodzielną rodziną.
Co dzieje się z rodziną macierzystą
Stara matka zostaje w rodzinie macierzystej — rodzina jest osłabiona przez zabranie części pszczół i plastrów, traci nastrój rojowy i skupia się na odbudowie. Przez kilka tygodni zbiera mniej miodu, ale nie wyrojuje się i pracuje stabilniej przez resztę sezonu.
Tydzień po zrobieniu odkładu sprawdź rodzinę macierzystą i zniszcz ewentualne mateczniki ratunkowe które zbudowały.
Inne metody tworzenia odkładów
Moja metoda to jedna z kilku. Warto wiedzieć że istnieją też inne podejścia:
- Odkład z matecznikiem — zamiast kupować matkę, przenosisz do odkładu plaster z matecznikiem rojowym. Tania metoda, ale czekasz aż matka się wygryzie, unasienni i zacznie czerwić — nawet 4–5 tygodni niepewności.
- Odkład ze starą matką — stara matka idzie do odkładu, a rodzina macierzysta dostaje nową. Dobra metoda gdy chcesz jednocześnie powiększyć pasiekę i wymienić matkę w silnej rodzinie.
- Gotowy odkład od pszczelarza — kosztuje 200–400 zł, oszczędza pracy. Tracisz jednak kontrolę nad pochodzeniem pszczół i matki.
Gdy chcesz wymienić starą matkę — co robię
To osobna sytuacja od robienia odkładu. Gdy chcę wymienić matkę w rodzinie macierzystej, stosuję prostą metodę bezpośrednią:
- Znajdź i usuń starą matkę z rodziny.
- Odczekaj 2–3 godziny — pszczoły czują brak substancji matecznej ale jeszcze nie zaczęły budować mateczników ratunkowych. Są spokojniejsze i gotowe przyjąć nową matkę.
- Poddaj nową matkę w klateczce — umieść między plastry z czerwiem.
- Sprawdź po 2–3 dniach — oceń czy pszczoły są spokojne i czy matka żyje. Jeśli tak — zabierz klateczkę.
- Sprawdź po 2–3 tygodniach — przy matce nieunasiennionej czekaj aż wróci z lotu godowego i zacznie czerwić.
Dlaczego 2–3 godziny a nie od razu? Pszczoły które właśnie straciły matkę są pobudzone. Po kilku godzinach uspokajają się i znacznie chętniej przyjmują nową królową. To jeden z tych drobiazgów który robi realną różnicę przy poddawaniu.
Więcej o pracy z rodzinami przez cały sezon znajdziesz w artykułach z kategorii Pasieka →
Checklista — odkład z matką nieunasiennioną
- Zamów matkę z wyprzedzeniem — czerwiec to szczyt sezonu
- Przygotuj ul lub odkładnicę dzień wcześniej
- Wybierz plastry: czerw kryty + otwarty + miód i pierzga
- Strząśnij pszczoły z 2–3 dodatkowych plastrów — sprawdź czy nie ma starej matki
- Poczekaj kilka godzin — potem poddaj matkę w klateczce
- Po 2–3 dniach sprawdź czy pszczoły są spokojne przy klateczce — zabierz klateczkę
- Po 2–3 tygodniach sprawdź czy matka czerwi
- Zniszcz mateczniki ratunkowe w rodzinie macierzystej
Co miesiąc praktyczna wiedza prosto z pasieki. Zapisz się do newslettera →
